article left right link-out audio play down up instagram whatsapp youtube facebook twitter mail link bookmark content-bundel quote
  • Wie betaalt de prijs voor jouw goedkope t-shirt?
    wo 17 apr 2019
  • 'De prik neem je niet alleen voor jezelf, ook voor...
    vr 12 apr 2019
  • Hoe wordt de prijs van jouw concertkaartje bepaald...
    wo 10 apr 2019
  • Hoe onze Instafoto's soms de natuur schaden
    vr 05 apr 2019

Wie betaalt de prijs voor jouw goedkope t-shirt?

door NOS Stories


Een nieuwe jas van Canada Goose, sokken van de HEMA, t-shirt van de Zara en broek van de H&M: je staat er weer strak op vandaag. Jij koopt dat shirtje misschien het liefst zo goedkoop mogelijk, met als gevolg dat een leeftijdsgenootje in Bangladesh er soms letterlijk bloed, zweet en tranen in stopt.

Merken beloven dit al jaren te verbeteren, maar die veranderingen lijken tijd te kosten. Nederlandse bedrijven, organisaties en de overheid maakten hier afspraken over. Maar hoe goed hebben die afspraken tot nu toe gewerkt? En waarom sluit bijvoorbeeld de H&M niet aan?

De route van jouw t-shirt

Om dat uit te leggen, volgen we de route van het nieuwe katoenen shirt dat je voor een prikkie heb gekocht bij die grote kledingwinkel.

Katoen begint als zaadje. Om het katoen te kweken, moeten twee soorten zaadjes handmatig door elkaar worden gemixt. Daarna gaan de zaden in grote zakken de hele wereld over, op naar de boeren. 

Verbruik: De teelt van een kilo katoen kost gemiddeld 8000 liter water. Hoeveel water er wordt gebruikt, verschilt heel erg per gebied. Zo kost de teelt van een kilo katoen in China 'slechts' 4000 liter water, tegenover 22.000 liter in India.

Op grote katoenvelden in India, Pakistan en Oezbekistan ritsen op dit moment honderden handen het wollige vezel tussen de blaadjes vandaan. De plukkers, vaak kinderen, gooien het in grote bakken, die vervolgens per auto of boot naar spinnerijen worden vervoerd. Daar worden de katoenvezels tot garen gesponnen.

De kledingfabrieken in onder meer China, Bangladesh, India, Vietnam en Cambodja zijn de laatste schakel in het productieproces van jouw nieuwe shirtje. Hier wordt de stof gebreid, geknipt en aan elkaar genaaid. Arbeiders werken vaak voor lage lonen en draaien lange dagen in de hitte zonder airco.

Verbruik: Ook worden de shirts in de fabriek geverfd en bedrukt. Het verven van een kilo textiel kost gemiddeld 100 liter water. Gemiddeld verbruikt een katoenen T-shirt 2700 liter water. 

Vervolgens wordt jouw t-shirtje naar het land van verkoop verzonden, vaak naar een opslag, en vanuit daar naar het verkooppunt.

Bedrijven willen graag de kosten laag houden. Daardoor kan het zijn dat tijdens het maken van dat ene kledingstuk bijvoorbeeld kinderarbeid, grondwatervervuiling en waterverspilling plaatsvinden. En dat gebeurt echt niet alleen bij die paar merken. Veel bedrijven weten namelijk niet goed waar hun kleding gemaakt wordt en onder welke omstandigheden dat gebeurt. Dat heeft soms nare gevolgen.

YouTuber DisforDazzla a.k.a. Diana Leeflang is ook overgestapt op duurzame kleding. 

Kledingafspraken

In 2013 was er een grote ramp in fabriek Rana Plaza in Bangladesh. Zeker elfhonderd arbeiders kwamen om het leven toen het gebouw instortte. Daar kwam het initiatief vandaan om afspraken over een eerlijkere productie van kleding te maken. Denk bijvoorbeeld aan leefbare lonen, het terugdringen van kinderarbeid en beter omgaan met het milieu.

Die afspraken staan in een overeenkomst, genaamd een convenant, die is ondertekend door ongeveer vijftig Nederlandse bedrijven en organisaties.

Bijna 80 procent van de Nederlandse kledingindustrie doet mee, bijvoorbeeld America Today, HEMA en G-star. Maar als je naar de lijst kijkt valt het je misschien op dat een aantal grote merken er niet opstaat. Zo willen bijvoorbeeld de H&M, Primark en Nike de afspraken niet ondertekenen, omdat ze al lid zijn van allerlei andere internationale initiatieven om kleding eerlijker te maken. "Dat begrijp ik wel van die internationale bedrijven", zegt Suzan Cornelissen van de Schone Kleren Campagne (SKC). "Het wordt voor hen heel onoverzichtelijk om landelijke overeenkomsten te tekenen die verschillende dingen willen."

Kritiek

Zo'n overeenkomst is natuurlijk een stap in de goede richting, maar er is ook kritiek. Een groot probleem in de kledingindustrie is dat merken zelf soms niet weten wat er in de fabrieken gebeurt en hoe hun kleding wordt gemaakt. Deze richtlijnen moest daar verandering in brengen. 

Maar, die afspraken zijn niet bindend. Een merk krijgt dus geen boete of straf als het zich niet aan de regels houdt. Daarnaast wordt er ook niet gecontroleerd of het wel écht actie onderneemt. "Er gaan geen inspecteurs langs bij fabrieken in India en Bangladesh om te kijken of die doelstellingen en acties ook echt zijn uitgevoerd. In die zin kun je het convenant dus gebruiken om je merk een goed imago te geven," denkt Cornelissen.

Daar komt bij dat bedrijven vaak niet vertellen waar en in welke omstandigheden hun kleding wordt gemaakt. Misschien heb je zelf weleens opgezocht of jouw nieuwe shirtje wel duurzaam gemaakt is. Dan zul je zien dat het moeilijk is om daar achter te komen.

De bedrijven die dat nu nog niet doen zouden productielocaties bekend moeten maken en ook wat ze eraan doen om slechte omstandigheden te voorkomen, vindt Cornelissen. "Dan kunnen organisaties dit controleren op locatie en weten consumenten ook beter wat ze kopen". Nu weten alleen het secretariaat van het convenant en de bedrijven hoe het met de duurzaamheid van de kleding gesteld is.

Wat kun je dan wel doen?

 

- Een Nederlander heeft gemiddeld 173 kledingstukken, waarvan meer dan een kwart ongedragen op de bodem van je kledingkast ligt. "Het begint eigenlijk al met een beetje nadenken over wat je koopt", legt Cornelissen uit. "Als je een feestje hebt, denk dan nog eventjes na voor je dat leuke shirtje koopt dat na het feestje onderaan de kast beland."

- Check merken. Rank A Brand heeft een gratis app waarmee je kunt controleren hoe duurzaam een kledingmerk is. De score varieert van A (topmerk) tot E (niet kopen). De app van Talking Dress geeft tips waar je kunt winkelen voor eerlijke kleding.

- Ook kun je ruilfeestjes organiseren met je vrienden. Die ene jurk of broek kan voor de ander een leuk nieuw item in de kledingkast zijn.

- Stap eens binnen bij die vintage/tweedehands winkeltjes met leuke en duurzame kleding. Die heb je tegenwoordig bijna in elke stad.

- Het label zegt niet alles. 'Made in Bangladesh' of 'India' betekent niet per se dat de kleding niet duurzaam is. Het kan namelijk best dat er een goede fabriek staat in Bangladesh of India, óf dat daaraan gewerkt wordt. Maar ga op onderzoek uit en denk na over waar je je kleding koopt en voor welke prijs, legt Cornelissen uit. Het zou zo maar kunnen dat als je een shirtje van vijf euro bij een grote keten in het rek ziet hangen, iemand anders daar de prijs voor betaalt.